Financial Investment Consultant

Chính sách giãn cách xã hội và sự suy giảm trong tổng cầu của nhiều ngành công nghiệp khổng chỉ ảnh hưởng đến nhu cầu của các kim loại công nghiệp mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung của các kim loại này. Tuy nhiên, tác động của dịch bệnh đến mỗi loại kim loại rất khác nhau. Chẳng hạn như mặt hàng nhôm hầu như không bị ảnh hưởng. Trái lại, nguồn cung thiếc và kẽm bị đứt gãy đáng kể, một phần do chính sách phong tỏa nghiêm ngặt ở Peru – nhà sản xuất chính đối với cả 2 kim loại này.

Peru – nhà sản xuất chính đối với thiếc và kẽm, trong khi, Chile – nhà sản xuất đồng lớn nhất thế giới.

Kim loại thiếc

Chính sách phong tỏa/giãn cách xã hội đã ảnh hưởng nghiêm trọng tới sản xuất của 3 trong số 5 nước sản xuất thiếc lớn nhất thế giới (không kể Trung Quốc).

Các hãng Minsur của Peru, EM Vinto của Bolivia và Smelting Corp của Malaysia sản xuất tổng cộng 55.400 tấn thiếc trong năm 2019, chiếm 17% sản lượng toàn cầu. Cả 3 hãng này đều sản xuất liên hoàn, tức là gồm cả khai thác mỏ và tinh luyện kim loại. Do đó, việc họ tạm dừng hoạt động để chống Covid-19 đã ảnh hưởng trực tiếp đến nguồn cung thiếc tinh luyện. Đó là lý do khiến giá thiếc trên Sàn giao dịch kim loại London (LME) hầu như không suy giảm mặc dù nhu cầu sụt giảm. Hiện thiếc kỳ hạn giao sau 3 tháng – kỳ hạn tham chiếu – trên sàn London có giá 16.800 USD/tấn, chỉ thấp hơn 2% so với hồi đầu năm. Nguyên nhân bởi nguồn cung mặt hàng này rất "căng thẳng".

Trung Quốc, nước sản xuất thiếc lớn nhất thế giới, đã rất chật vật do thiếu nguyên liệu thô, và phải phụ thuộc nhiều hơn vào nguồn cung từ Mynmar – nhà cung cấp thiếc lớn nhất của Trung Quốc.

Từ tháng 9 năm ngoái, Trung Quốc đã trở thành nhà nhập khẩu ròng mặt hàng thiếc, và kể từ đó tình hình vẫn chưa thay đổi. Tổng nhập khẩu thiếc ròng trong 4 tháng đầu năm 2020 đạt 2.600 tấn. Điều này trái ngược với kết quả 4 tháng đầu năm 2019, khi Trung Quốc xuất khẩu ròng 3.600 tấn thiếc. Trong khi đó, hãng PT Timah của Indonesia cũng đang hạ mục tiêu về khối lượng tiêu thụ thiếc năm 2020 xuống 55.000 tấn.

Rõ ràng Covid-19 khiến cho nguồn cung thiếc vốn đang khan hiếm càng trở nên thiếu hụt nghiêm trọng.

Kim loại kẽm

Sản xuất ở các mỏ khai thác kẽm đã bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi chính sách giãn cách/phong tỏa xã hội để chống Covid-19, nhất là ở Peru – một trong những nhà cung cấp tinh quặng kẽm lớn trên thế giới.

Các nhà phân tích của Macquarie Bank ngày 24/6 ước tính sản xuất kẽm bị tổn thất hơn 500.000 tấn, chiếm hơn 4% nguồn cung toàn cầu. Trong khi đó, các nhà phân tích của JP Morgan ngày 22/6 đánh giá mức tổn thất nhiều hơn thế, lên tới 790.000 tấn, sau khi hàng loạt các nhà máy phải đóng cửa.

Điều khác biệt giữa kẽm và thiếc là nguồn cung kẽm trước khi xảy ra dịch Covid-19 ở trong trạng thái dư thừa.

Sau khi thiếu hụt vào các năm 2017 và 2018, thị trường kẽm chuyển sang dư thừa vào năm 2019, khi các nhà máy luyện kẽm của Trung Quốc tăng cường sản xuất, đẩy giá giảm sâu. Đó là lý do khiến giá kẽm giảm khoảng 9% từ đầu năm đến nay, nhiều gấp 4 lần mức giảm của giá thiếc. Đóng cửa phiên 26/6, giá kẽm giao sau 3 tháng trên sàn LME – tham chiếu cho toàn cầu – là 2.082 USD/tấn.

Vì vậy, khi các mỏ kẽm ở Peru mở cửa trở lại, thị trường kẽm thế giới nhiều khả năng sẽ nhanh chóng chuyển sang dư thừa.

Kim loại đồng

Yếu tố tác động chính đến thị trường đồng vào thời điểm hiện tại chính là Chile.

Phiên giao dịch 26/6/2020, giá đồng giao sau 3 tháng trên sàn London – tham chiếu cho toàn cầu – đã chạm "đỉnh" 5 tháng sau 5 tuần liên tiếp tăng, do lo ngại sản lượng ở Chile sụt giảm khi công ty khai thác mỏ đồng Codelco của Chile – nhà khai thác đồng lớn nhất thế giới - dừng hoạt động tại nhà máy tinh chế và đúc đồng ở chi nhánh Chuquicamata để ngăn chặn sự lây lan của Covid-19.

Chuquicamata là chi nhánh lớn thứ 2 của Codelco sau El Teniente, với sản lượng năm 2019 là 385.000 tấn.

Bộ trưởng Bộ Khai thác mỏ Chile, Baldo Prokurica, dự báo sản lượng đồng của nước này sẽ giảm 200.000 tấn do ảnh hưởng của việc số ca nhiễm virus tăng lên. Điều này trái ngược với việc sản lượng đồng nước này đã tăng 3,6% trong 4 tháng đầu năm 2020 so với cùng kỳ năm ngoái.

Trên phạm vi toàn cầu, JP Morgan dẫn số liệu của hãng nghiên cứu CRU cho rằng mức độ thiệt hại của Covid-19 đối với sản lượng đồng là khoảng 440.000 tấn.

Tuy nhiên, ngân hàng Macquarie cho biết, nguồn cung từ các mỏ khai thác đồng bị ảnh hưởng bởi Covid-19 ít hơn so với kẽm hay nickel, và nguồn cung đồng tinh luyện chịu ảnh hưởng ít nhất trong số các kim loại cơ bản.

Mặc dù vậy, các biện pháp kiểm soát dịch bệnh của Chile có thể khiến cho mức độ tổn thất sản lượng đồng do Covid-19 cao hơn nhiều so với những con số trên khi mà số ca nhiễm virus corona ở khu vực này đang tăng nhanh.

Hãng Codelco thông báo việc tạm dừng hoạt động của Chuquicamata chỉ là "tạm thời", ngụ ý hoạt động sẽ nhanh chóng bình thường trở lại. Tuy nhiên, không phải Codelco mà là virus SARS-CoV-2 mới có thể xác định thời gian đóng cửa của Chuquicamata sẽ kéo dài trong bao lâu.

JP Morgan lưu ý rằng: "Hiện vẫn còn hơi sớm để có thể tin tưởng rằng sẽ không xảy ra làn sóng Covid-19 thứ 2, nhất là trong bối cảnh tỷ lệ lây nhiễm ở Mỹ Latinh nói chung và Chile nói riêng hiện vẫn tương đối cao".

Và điều quan trọng là để kiểm soát được dịch Covid-19 sẽ còn mất rất nhiều thời gian. Do đó, sẽ chưa thể đánh giá đúng tác động của dịch bệnh đối với nguồn cung kim loại ở thời điểm này.

GEX với lợi thế là một doanh nghiệp hàng đầu trong lĩnh vực sản xuất, phân phối thiết bị điện cùng với các thế mạnh về sản xuất năng lượng, bất động sản, logistics..., là một cổ phiếu cơ bản tốt và triển vọng tăng trưởng dài hạn. Sau đây là một số thông tin tích cực hỗ trợ giá GEX trong thời gian tới:

• Chi phí nguyên vật liệu giảm mạnh. Các nguyên liệu cơ bản như như đồng, nhôm, nhựa là nguyên liệu chính trong sản xuất dây cáp và thiết bị điện, chiếm 75%-80% chi phí giá vốn hàng bán đã giảm mạnh từ sau tết khi dịch bệnh bùng phát.
• Nhu cầu thiết bị điện, thiết bị truyền tải tăng cao với các gói đầu tư công mà chính phủ đang đẩy mạnh thực hiện. Các nhu cầu BĐS công nghiệp tăng cao trước làn sóng chuyển dịch đầu tư FDI vào Việt Nam.
• GEX thông báo thoái vốn đầu tư trong mảng vận hành logistics qua hình thức bán toàn bộ phần vốn góp tại Công ty TNHH MTV Gelex Logistics. Thời gian thực hiện dự kiến trong quý 2-3. Hiện Gelex Logistics (Gelex sở hữu toàn bộ vốn 1.210 tỷ đồng) đang nắm giữ 54,8% cổ phần tại Kho vận miền Nam (Sotrans, HoSE: STG) và 2 trung tâm logistics rộng 80ha.
• GEX đăng ký mua lại 29 triệu cổ phiếu quỹ nhằm bình ổn giá cổ phiếu và tối đa hóa lợi ích cho cổ đông.. Giao dịch được thực hiện theo phương thức khớp lệnh và/hoặc thỏa thuận, dự kiến từ ngày 23/4 đến ngày 22/5/2020. Nguồn vốn sử dụng là thặng dư vốn cổ phần và lợi nhuận sau thuế chưa phân phối. 

Giới thiệu cổ phiếu GEX

Với tác động từ dịch Covid-19, giá của hầu hết các cổ phiếu trên thị trường đều đã lao dốc khá mạnh so với năm ngoái. Tổng Công ty cổ phần Thiết bị Điện Việt Nam (HOSE: GEX) được đánh giá là cổ phiếu có nền tảng cơ bản tốt để nhà đầu tư có thể cân nhắc lựa chọn trong thời gian tới.

Các dự án trong ngành điện liên tục được triển khai

Với các dự án nguồn điện, EVN sẽ hoàn thành các dự án: Thủy điện Thượng Kon Tum và 4 dự án điện mặt trời (249MWp), gồm: Phước Thái 1, Sê San 4, Phước Thái 2, Phước Thái 3; khởi công 2 dự án Nhiệt điện Quảng Trạch I, Thủy điện Hoà Bình mở rộng.

Đặc biệt, EVN sẽ đẩy nhanh tiến độ đầu tư các dự án nguồn điện quan trọng được Chính phủ giao; trong đó, hoàn thành chuẩn bị đầu tư, thu xếp vốn để khởi công trong năm 2021 các dự án Thủy điện Ialy mở rộng, Nhiệt điện Ô Môn IV, Nhiệt điện Dung Quất I; hoàn thành quyết toán 15 công trình nguồn điện. Với các dự án lưới điện, EVN sẽ khởi công 218 công trình và hoàn thành 240 công trình lưới điện 110 - 500kV.

Bên cạnh đó, EVN chú trọng đầu tư các công trình trọng điểm, cụ thể như: Đường dây 500kV Vũng Áng - Dốc Sỏi - Pleiku 2 (hoàn thành tháng 6/2020); lưới điện đồng bộ Nhiệt điện BOT Hải Dương, Nghi Sơn 2, giải tỏa công suất nguồn năng lượng tái tạo và nguồn thủy điện Tây Bắc; lưới điện liên kết đấu nối nguồn điện từ Lào về Việt Nam; các công trình trọng điểm cấp điện cho miền Nam, Thành phố Hà Nội và các phụ tải quan trọng. Vì vậy, dư địa tăng trưởng cho GEX nói riêng và các công ty cung cấp thiết bị điện nói chung còn khá lớn.

Đối với thị trường xuất khẩu, các doanh nghiệp trong nước cũng nỗ lực tìm kiếm, phát triển các thị trường nước ngoài để đẩy mạnh việc tiêu thụ sản phẩm. Giá trị xuất khẩu mặt hàng dây và cáp điện liên tục tăng trưởng tốt trong những năm vừa qua.

Các lợi thế của GEX

Chi phí nguyên vật liệu giảm

Kim loại cơ bản như đồng, nhôm, nhựa là nguyên liệu chính trong sản xuất dây cáp và thiết bị điện, chiếm 75%-80% chi phí giá vốn hàng bán.

Giá nhôm sụt giảm mạnh khi giảm từ mức 2,461 USD/tấn vào tháng 04/2018 xuống mức 1,489 USD/tấn vào cuối tháng 03/2020, tương đương mức giảm hơn 39%. Trong khi đó, giá đồng cũng lao dốc khi giảm từ mức 7,200 USD/tấn vào tháng 06/2018 về mức 4,797 USD/tấn vào cuối tháng 03/2020, tương đương với mức giảm hơn 33%.



Hãng tin Reuters cho biết lượng thép và đồng tồn kho tại Trung Quốc đã giảm xuống vào giữa tháng 03/2020. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng thép và đồng của Trung Quốc đang phục hồi trở lại. Tuy nhiên, giá kim loại vẫn chưa có dấu hiệu khởi sắc khi mà dịch Covid-19 đang diễn biến ngày càng phức tạp làm cho nhu cầu của những thị trường khác giảm xuống. Điều này tiếp tục có tác động tích cực đến chi phí nguyên vật liệu đầu vào của mảng dây cáp và thiết bị điện của GEX trong ngắn hạn.

Doanh thu nhóm dây cáp điện và thiết bị điện đóng góp chính vào doanh thu của GEX, chiếm hơn 82% và tăng trưởng 12% so với năm 2018. Đây là mảng ít bị ảnh hưởng bởi dịch bệnh, suy thoái, khủng hoảng kinh tế nên sẽ là một điểm sáng của GEX khi mà dịch Covid-19 vẫn đang leo thang.

Mảng tiện ích cộng đồng khá tiềm năng

Nhu cầu về điện ở Việt Nam đang tăng với tốc độ khoảng 8%-10%/năm. Tuy nhiên, theo nhận định của Bộ Công Thương, Việt Nam đang đối mặt với khó khăn trong cung ứng điện từ năm 2020 đến 2023. Trong khi đó, tương lai gần sẽ không có dự phòng ở vùng phụ tải cao như Tây Nam Bộ. Lượng nước về các hồ đạt thấp, khiến cho sản lượng điện phát lên lưới khá thấp.


Việc GEX tập trung một phần nguồn lực để đầu tư vào mảng điện năng, điển hình là nhà máy thủy điện Sông Bung 4A, khi mà nguồn nước trong hồ khá dồi dào. Nhưng từ nửa cuối năm 2018 đến nay, hiện tượng thời tiết El Nino đã có tác động tiêu cực lên khu vực Miền Trung và Tây Nguyên làm cho lượng mưa ở các khu vực này thấp hơn nhiều so với trung bình những năm trước. EVN dự báo nước về hồ chứa 6 tháng đầu năm 2020 kém hơn trung bình nhiều năm.

Song, GEX đã nhận thấy được điều này và tập trung đầu tư vào năng lượng tái tạo, điển hình như dự án điện mặt trời Bình Thuận. GEX cũng đã được UBND tỉnh Quảng Trị đã chấp thuận cho công ty đầu tư vào các dự án quan trọng như nhà máy điện gió Gelex 1, 2, 3 dự kiến đi vào hoạt động năm 2021 và đẩy mạnh dự án điện mặt trời Bình Phước đến năm 2025.

Đối với lĩnh vực nước sạch, GEX đang nắm giữ hơn 60% cổ phần của CTCP nước sạch Sông Đà (VCW), hiện là đầu mối cấp nước cho toàn bộ khu vực Tây Nam Hà Nội, gồm ba quận Thanh Xuân, Hoàng Mai, Hà Đông, một phần quận Cầu Giấy, Đống Đa, Nam Từ Liêm và một số đơn vị nằm dọc hệ thống truyền tải nước Đại lộ Thăng Long. VCW có lợi thế rất lớn bởi đường nước mặt Sông Đà được đánh giá là ổn định và dễ khai thác hơn so với nhiều sông khác. Trong khi đó, khu vực cung cấp nước đều là những nơi đông người với nhu cầu gia tăng liên tục qua các năm.



Về hoạt động kinh doanh năm 2019, doanh thu thuần tăng 15.12% so với năm 2018 nhưng lợi nhuận sau thuế lại giảm 36.94% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, sản lượng nước của VCW liên tục tăng từ năm 2017 tới nay. Dự kiến lợi nhuận của VCW sẽ tăng trưởng trở lại trong năm 2020.

Quỹ ETF VFMVN DIAMOND sẽ sử dụng chỉ số VN-DIAMOND làm chỉ số cơ sở. Chỉ số VN-DIAMOND được tính toán bởi Sở giao dịch chứng khoán TP.HCM. Đây là chỉ số đầu tư, với số lượng cổ phiếu hạn chế, chỉ từ 10-20 cổ phiếu đang được nắm giữ bởi nước ngoài ở tỷ lệ giới hạn tối đa. Mỗi cổ phiếu sẽ bị giới hạn tỷ trọng không vượt quá 15% và mỗi ngành bị giới hạn tỷ trọng không vượt quá 40%. Các tiêu chí để lựa chọn các thành phần của VN-DIAMOND bao gồm tỷ lệ sở hữu nước ngoài, vốn hóa thị trường và thanh khoản.




Theo ước tính của VNDirect thì VPB, FPT và MWG, là các cổ phiếu có tỷ trọng lớn nhất trong rổ với tỷ lệ lần lượt là 15,3%, 14,7% và 14,0%. Đồng thời, ngành ngân hàng với 5 cổ phiếu là ngành có tỷ trọng lớn nhất với tỷ trọng 43%.

Chỉ số VN-DIAMOND có tăng trưởng vượt trội so với chỉ số cơ sở VN-INDEX kể từ tháng 11/2019. Cụ thể, tính từ ngày 15/11/2019, chỉ số VN-DIAMOND chỉ giảm 2,7% so với mức giảm 11% của VN-INDEX. Hoặc trong giai đoạn Covid-19, chỉ số VN-INDEX giảm 6,4% tính đến ngày 27/02/2020, trong khi đó chỉ số VN-DIAMOND vẫn giữ được mức tăng nhẹ 1,7%.

Đẩy mạnh đầu tư công với hai đại dự án cao tốc Bắc - Nam và sân bay quốc tế Long Thành được khởi công ngay trong năm nay thì những ngành hoặc cổ phiếu nào sẽ được lợi?

Giải ngân đầu tư công

Giải ngân đầu tư công dự kiến được đẩy mạnh nhờ việc chuyển đổi 8 dự án từ hình thức đầu tư PPP sang đầu tư công. Tổng mức đầu tư của 11 dự án cao tốc Bắc Nam và các dự án liên quan đến hàng không như sân bay Long Thành lên đến 129.073 tỷ đồng, chiếm 18,4% trong tổng số vốn đầu tư công nguồn ngân sách nhà nước được thực hiện trong năm 2020. Tổng cộng vốn đầu tư công ngân sách nhà nước ước tính khoảng 700.000 tỷ, gấp 2,2 lần số vốn thực hiện giải ngân năm 2019.

Ngành nào sẽ hưởng lợi từ đầu tư công cho hai đại dự án Cao tốc Bắc Nam và Sân bay Long Thành

Nhóm ngành hưởng lợi

BSC cho rằng đầu tư công năm 2020 dự kiến sẽ được kỳ vọng cải thiện nhanh hơn đáng kể hơn so với kỳ vọng trước đó. Một số ngành và doanh nghiệp có thể được hưởng lợi trực tiếp nhờ đầu tư công như:

• Thép (HPG, HSG), 
• Xi Măng (HT1, BCC), 
• Vật liệu xây dựng (KSB, DHA, CTI), 
• Xây dựng (LCG, C4G, HBC, CTD), 
• Thi công điện (PC1, TV2), 
• Nhựa đường (PLC) và 
• Một số ngành được hưởng lợi gián tiếp từ hạ tầng được triển khai như Bất Động Sản (DXG, NVL, DIG, NLG) và Khu Công nghiệp như (GVR, D2D, SZL).

Cụ thể hơn VNDIRECT ước tính hai dự án cao tốc trong giai đoạn 2020 - 2021 và cao tốc Bắc Nam 2020 - 2025 sẽ cần khoảng 6-7 triệu tấn đá xây dựng, tương đương 30-35% công suất khai thác được cấp phép của các công ty niêm yết.

Danh sách dự án cao tốc Bắc - Nam giai đoạn 2020 - 2025

11 dự án thành phần cao tốc Bắc Nam phía Đông và cao tốc Mỹ Thuận - Cần Thơ, giai đoạn 2020 - 2021

Trong đó, KSB và DHA là hai cái tên sáng giá trong ngành đá xây dựng, nhờ sở hữu nhiều mỏ đá ở vị trí tốt, công suất khai thác lớn và thời hạn khai thác dài.

Danh sách các mỏ đá cùng công suất khai thác của các công ty sản xuất VLXD niêm yết

Ngành nhựa đường cũng kì vọng sẽ hưởng lợi lớn từ việc Chính phủ đẩy nhanh giải ngân tại các dự án cơ sở hạ tầng. Bên cạnh đó, giá dầu thấp trong năm 2020 sẽ đem lại tỷ suất lợi nhuận cao hơn cho các doanh nghiệp trong ngành. Trên sàn chứng khoán hiện có PLC là công ty nhựa đường duy nhất niêm yết và hiện chiếm khoảng 30% thị phần nội địa.

Giá dầu chịu tác động của 3 yếu tố: cung, cầu và ý đồ các tay to trên bàn cờ Chính trị. Dầu chưa bao giờ chỉ là dầu, đó còn là quyền lực và công cụ chính trị toàn cầu. Bốn tay chơi lớn Nga – Arab Saudi – Mỹ - Trung Quốc đang tranh giành quyền lực phân chia lại thế giới. Trật tự thế giới đang lung lay. Dầu không là ngoại lệ: Trật tự cũ của bản đồ dầu lửa thế giới chính thức bị phá vỡ.

Một bài viết rất hay về cuộc chiến dầu lửa được TS. Lý Xuân Hải chia sẻ trên trang cá nhân ngày 22/04/2020 mô tả rất chi tiết. Finco.vn xin được chia sẻ lại nội dung bài viết này như bên dưới.

1. Giá dầu âm

Giá dầu Hợp đồng kỳ hạn tháng 5/2020 (đóng sổ ngưng giao dịch 20/04) tụt xuống gần -40$: mua dầu nhưng khi nhận dầu tháng 5 này bên mua mỗi thùng được cho thêm gần 40$. Trong nền kinh tế Coronavirus hôm nay không gì là không thể. Lý do thông dụng nhất: hết chỗ chứa trong khi Cầu thấp. Tất cả các kho chứa đều sắp tràn, kẻ cả các tàu chở dầu cũng đã được trưng dụng. Do nhận dầu không có chỗ chứa nên không ai muốn nhận và người bán, không biết chứa dầu ở đâu, chấp nhận trả thêm tiền (giống như xà bần, người cần vẫn phải mua nhưng người bỏ phải trả tiền thu dọn).

Cuộc chiến giá dầu giữa bốn tay chơi lớn Mỹ - Nga - Trung Quốc - Arab Saudi

2. Vấn đề chính trị

Nhưng vấn đề có vẻ không chỉ có vậy, vì nếu chỉ có vậy thì dễ giải quyết quá.

Giá dầu chịu tác động của 3 yếu tố: Cung, Cầu và ý đồ các tay to trên bàn cờ Chính trị. Dầu chưa bao giờ chỉ là dầu, đó còn là quyền lực và công cụ chính trị toàn cầu.

a. Cung: 

Suốt một thời kỳ dài Nga và các nước Xuất khẩu dầu (OPEC) thỏa thuận giữ và hạn chế sản lượng khai thác để duy trì Cung hợp lý nhằm giá dầu không rớt quá sâu. Tất nhiên vẫn có các động thái “luồn lách” của các bên để tranh thủ “kiếm thêm” thông qua các sơ đồ tài chính phức tạp rất khó theo dõi (Sản lượng khai thác dầu của các quốc gia thực tế chính xác bao nhiêu thuộc hàng National Top Secret). Việc giữ giá dầu cao trong bối cảnh mới làm nhiều quốc gia “hưởng lợi”, trước hết là Mỹ và Canada với công nghệ chế biến dầu đá phiến, dầu cát. Tuy giá thành cao ($40/thùng) và với mức giá dầu trước đây thì ngành dầu đá phiến tương lai rất rực rỡ. Nhờ dầu đá phiến Mỹ nhanh chóng từ nhà nhập khẩu ròng trở thành nhà xuất khẩu dầu và cạnh tranh trực tiếp với Nga, Arab Saudi tại châu Âu trong lĩnh vực dầu cũng như khí đốt. Trong khi châu Âu là thị trường truyền thống của Nga.

Miếng bánh của thị trường dầu lửa thế giới bắt đầu bị chia lại bởi các tay chơi mới, nhất là Mỹ và Canada. Trong các cuộc đàm phán tay đôi, Nga và Arab Saudi gọi Mỹ là “anh chàng đi vé lậu” vì hưởng lợi trên thỏa thuận hạn chế sản lượng của Nga và OPEC để giữ giá dầu lại còn cạnh tranh tất tay với cả 2.

Đầu tháng 3/2020 Nga quyết định phá bỏ thỏa thuận hạn chế sản lượng, giá dầu lao dốc thảm hại 30% ngày sau đó lập một kỷ lục giảm giá dầu lịch sử.

Ngày 31/03/2020 Whiting Petroleum – công ty khai thác dầu đá phiến Mỹ đầu tiên trở thành nạn nhân cuộc chiến tranh dầu lửa – tuyên bố phá sản. Nhiều tỷ USD ra đi. Một loạt các công ty khác trên bờ vực phá sản. TT Mỹ Trump tức tốc thông qua các kênh tác động kịch liệt (bằng cả củ cà rốt là lợi ích lẫn cây gậy là trừng phạt kinh tế - TT Trump là trùm Deal mà) trước hết lên Saudi Arab và sau đó là Nga, ép hai nước quay lại bàn đàm phán.

Kết quả: 

Nga và OPEC đứng đầu là Arab Saudi chấp thuận cùng nhau giảm khoảng 10 triệu thùng/ngày; các nước Arab (Arab Saudi, UAE, Kuwait) tình nguyện giảm thêm 2 triệu thùng/ngày; Mỹ và Canada giảm gần 4 triệu thùng/ngày và các nước G20 giảm phần còn lại để đạt số giảm khoảng 19-20 triệu thùng/ngày. Hiệu lực từ 01/05/2020.

b. Cầu: 

Tổ chức năng lượng thế giới (IEA) dự báo Cầu sử dụng dầu lửa năm 2020 sẽ về mức của năm 2009 – năm sau khủng hoảng 2008. Với mức cầu giảm bình quân trong năm là khoảng 9,3-11 triệu thùng/ngày, trong đó tháng 4/2020 giảm 29 triệu thùng/ngày và quý 2/2020 giảm bình quân 23,1 triệu thùng/ngày. Hệ quả là Cung sẽ vượt Cầu 10-12 triệu thùng/ngày trong nửa đầu năm 2020 và chỉ có thể đổ vào bể chứa hiện đã đầy. Mà đó là kèm theo giả định các rào cản dựng lên để chống Coronavirus sẽ được dỡ bỏ hoàn toàn vào nửa sau của năm 2020 chứ với kịch bản khác còn tệ hơn.

Với tình hình Cung-Cầu như thế dù thỏa thuận thành công nhưng ngay hôm sau đó giá dầu vẫn tiếp tục lao dốc và ngày hôm qua Thứ Hai 20/04/2020 là đỉnh điểm. Đến mức Arab Saudi và các nước đồng minh Arab phải quyết định giảm sản lượng ngay chứ không chờ 01/05/2020 nữa.

c. Ý đồ chính trị

Điều kỳ lạ, nếu nhìn ở góc kinh tế, có vẻ những “tội đồ” chính gây nên cuộc chiến huynh đệ tương tàn này là Nga và sau đó là Arab Saudi cũng là những nạn nhân. Arab Saudi với gần75%- 80% thu ngân sách dựa vào dầu. Với Nga: thu nhập từ xuất khẩu dầu chiếm 12-13% GDP. Vì sao họ lại lao vào cuộc chiến này? Họ tự bắn vào chân mình chăng? Chắc chắn đằng sau những hành động gây đau đớn ấy có những lý do, động cơ và lợi ích đan xen:

• Nắm giữ thị trường năng lượng là nắm công cụ tác động chính trị toàn cầu không kém tên lửa hạt nhân. Sự xuất hiện của tay chơi mới lắm tiền nhiều của không làm “gia đình” các ông trùm hiện tại, dù ngoài mặt vui vẻ, trong lòng rất không vui. Vài ông trùm dầu lửa Nga thân cận TT Putin là người thúc đẩy kịch liệt để Nga rời khỏi thỏa thuận với OPEC, xóa cờ làm lại cuộc chơi trong bối cảnh mới.
• Arab Saudi là thủ lĩnh vùng Vịnh, đồng minh lâu đời của Mỹ nhưng quan hệ với Nga gần đây cũng không tồi lắm. Việc Nga quay lại Trung Đông tại chiến trường Syria, cân bằng mối quan hệ đầy trắc trở với Thổ Nhĩ Kỳ thúc đẩy Nga xây dựng mối quan hệ, sợi dây xác lập quyền lợi chặt chẽ với Arab Saudi.
• Nước Mỹ sắp bầu cử!
• TT Putin sắp hết nhiệm kỳ và chuẩn bị cho mình vai trò mới. Nước Nga cố gắng chủ động dẫn dắt cuộc chơi, xây dựng chiến lược dài hạn, ngấm ngầm chuẩn bị. Suốt hơn 5 năm qua mỗi khi bán dầu trên $42,6/thùng Nga lại lấy phần vượt trội cất vào quỹ gọi là “Quỹ Phúc lợi Quốc gia – NBF” đến nay đã được $125 tỷ. Ngoài ra họ trả hết nợ chính phủ, chuyển dự trữ ngoại hối sang vàng và tài sản không bằng USD khác.
• Quỹ Quỹ Phúc lợi Quốc gia có phải tình cờ? Dự trữ ngoại hối chuyển sang vàng vật chất có phải tình cờ? Chắc không.
• Liên minh Nga – Trung đầy rủi ro và bất an với người Nga nhưng có vẻ ngày càng sâu hơn. Việc Nga chuyển giao cho Trung Quốc một số công nghệ quốc phòng mới nhất là một bằng chứng. Điều ấy chỉ có thể hiểu được khi đường ống dẫn dầu của Nga đã dẫn đến biên giới Trung – Nga.
• Nga – Arab Saudi – Mỹ - Trung Quốc là 4 tay chơi chính trên bàn cờ giá dầu. Còn lại chỉ làng nhàng hưởng lợi hay bị ép.
• Nga - Mỹ - Arab Saudi đánh nhau tưng bừng ở thị trường châu Âu, một liên minh đang tan rã. Các dự án đường ống dẫn khí của Nga liên tục bị làm khó dễ. Mỹ tuyên bố sẵn sàng đưa tàu chở khí sang tận châu Âu. Arab Saudi sau khi thỏa thuận tan vỡ đầu tháng 3 tuyên bố Nga bán bao nhiêu họ giảm $10/thùng. Trong khi Trung Quốc là thị trường tiêu thụ lớn và rất biết sử dụng năng lực mặc cả (Consumer Bargaining Power) của mình với đối tác.

3. Những chuyện vui vui trong quá trình đàm phán Nga – OPEC – Mỹ

1. Theo Reuters Q.1 năm 2020 Trung Quốc nhập khẩu 10,2 triệu thùng/ngày, khai thác 3,74 triệu thùng/ngày trong khi chỉ chế biến 11.96 triệu thùng/ngày và như vậy Trung Quốc tăng dự trữ mỗi ngày gần 2 triệu thùng trong suốt quý 1/2020, gấp đôi cùng kỳ 2019. Không biết có ai làm thế nữa không nhỉ?
2. Cuộc đàm phán giảm sản lượng suýt đổ vỡ vì Mexico. Theo tỷ lệ nước này phải giảm 400.000 thùng/ngày. Mexico nhất quyết không chịu. Mỹ điên quá bảo Mỹ sẽ tự giảm giúp 250.000 thùng/ngày, Mexico vẫn nhất quyết không chịu giảm phần 150.000 thùng còn lại. Cuối cùng ông Trump không biết ép hay nhượng bộ cái gì khác mà Mexico chịu giảm 100.000 thùng/ngày, 300.000 thùng còn lại Mỹ giảm hộ. Cả làng không ai hiểu vì sao. Mãi sau này mới biết Mexico đã mua một quyền chọn bán dầu kiểu châu Á với mức khoảng $45/thùng. Nếu giữ sản lượng khai thác như cũ năm 2020 này Mexico sẽ lãi $6 tỷ. Thông tin này được chính phủ Mexico xếp hàng tuyệt mật đã bị xì ra trong những ngày đàm phán. Công nhận chính phủ Mexico cao tay.
3. Mặc dù là người ép các nước phải giảm sản lượng khai thác, nhưng về phần mình lúc đầu Mỹ không chịu giảm thùng nào. Hỏi lý do, Mỹ tỉnh bơ: Các ông đàm phán giảm sản lượng nhưng vẫn đi đêm tính toán với nhau để nếu giảm thì giá dầu vẫn ở dưới mức giá vốn dầu đá phiến nên hiển nhiên chúng tôi phải giảm sản lượng, cần gì phải cam kết, vả lại Mỹ là quốc gia Liên bang và nhà nước không có quyền ép các công ty giảm khai thác (bản thân nước Mỹ là quốc gia khai thác dầu lớn nhất thế giới năm 2019, trên cả Arab Saudi và Nga). Chỉ bởi mỗi chuyện này mà Thái tử Arab Saudi, TT Putin và TT Trump phải điện đàm để thảo thuận riêng. Cuối cùng Mỹ cũng phải chấp nhận giảm khai thác. Qua đây cũng thấy Nga và Arab Saudi gọi Mỹ là “anh chàng đi vé lậu” hình như cũng chẳng sai.

4. Điều gì rút ra

Các tay chơi lớn đang tranh giành quyền lực phân chia lại thế giới. Trật tự thế giới đang lung lay. Dầu không là ngoại lệ: Trật tự cũ của bản đồ dầu lửa thế giới chính thức bị phá vỡ. Trước đây chỉ cần Nga và Arab Saudi (OPEC) thỏa thuận giảm hay tăng sản lượng là giá dầu lên hay xuống. Nay đã khác: cuộc chơi tay đôi ấy đã kết thúc. Các đại gia kinh doanh dầu lửa thế giới, với các chính phủ sau lưng, chắc không còn cửa với các trò chơi cũ.

5. Covid-19 có vẻ là yếu tố bất ngờ phá bĩnh, hay giúp sức?

Cuộc chơi của các cường quốc: các hệ lụy của cuộc chiến trở nên chịu yếu tố đòn bẩy mạnh hơn, buộc các tay chơi phải lùi lại một chút để điều chỉnh chiến thuật. Nhưng trên bình diện chung thấy bản lĩnh, tầm nhìn và cách ứng xử của các cường quốc thật sắc nét.

Bất luận trường hợp nào, dù chuẩn bị đến đâu, nhưng với 4 tay chơi cỡ lớn đầy mưu toan Nga – Mỹ - Trung Quốc – Arab Saudi, trò chơi giá dầu hôm nay nhìn sao giống trò Rulet Nga. Hy vọng họ sẽ dừng cuộc chơi chứ không phải thi ai gan lỳ hơn người ấy thắng. Để theo dõi giá dầu và đánh giá phải nhìn kỹ 4 quốc gia này.

Chuyện các kho chứa dầu đã đầy là có thật, các nhà đầu cơ bị “bẫy” giao hàng buộc họ phải giao dịch với mức giá điên rồ là có thật, cơ chế giao dịch thị trường hàng hoá cho phép mua bán không cần giao hàng qua các giao dịch Roll Over dẫn đến khối lượng hợp đồng Futures nhiều gấp 45-50 lần số lượng hợp đồng giao nhận hàng hoá thật làm thị trường bị đầu cơ quá đà là có thật, bất đối xứng đầu cơ là có thật và cầu giảm vì Coronavirus là có thật. Nhưng những điều ấy chỉ có thể làm nên cơn mưa gây ướt tóc chứ không thể gây ra lũ lụt. Các tính toán và tham vọng của các nhà chính trị mới gây lũ lụt và làm thị trường dầu rung lắc biến động dài hạn.

Nhưng rồi cuối cùng sự điên rồ sẽ dừng lại và thực dụng sẽ nổi lên thôi. Dự đoán rằng dầu sẽ ở mức trên dưới $30-$35 nhưng sớm nhất chắc phải cuối Q.3-Q.4/2020 hoặc qua 2021 còn Q.2 này giá dầu chắc chỉ lởn vởn ở mức $20/thùng và đột biến có thể xuống $10/thùng. Dự báo này thực hiện với điều kiện Coronavirus sẽ bị chặn đứng trong Q.2/2020. Các quốc gia khai thác dầu lửa đều đang căng thẳng chỉ người tiêu dùng xăng dầu vui.

6. Toan tính dài hạn

Tiếp theo ngày 24/3/2020 đẫm máu của thị trường vàng là ngày 20/04/2020 kinh ngạc của dầu lửa. Tất cả chúng đều có liên hệ đâu đó đằng sau trong các toan tính dài hạn của các cường quốc và thủ lĩnh của họ. Trật tự thế giới bắt đầu điên đảo thay đổi từ cuối những năm 90s thế kỷ trước nay đã gần 30 năm. Chắc 10 năm nữa sẽ rõ trật tự mới.

Thị trường dầu là 1 trong các cấu phần của những thay đổi đó. Trò Rulet Nga với dầu vẫn đang diễn ra. Hãy theo dõi giá Brent Futures và WTI Futures tháng 6.

[Rulet Nga (русская рулетка) là trò chơi mà người tham gia sử dụng một khẩu súng lục ổ đạn quay với một viên đạn duy nhất bên trong. Lần lượt từng người sẽ quay ổ đạn rồi bắn vào đầu mình. Người còn sống (không quay phải ổ có đạn) sẽ là người chiến thắng.]